تاریخچه هواشناسی در ایران

پورتال جامع صبا
فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است.
تبلیغات هزینه نیست!

تبلیغات هزینه نیست

تبلیغات

تاریخچه هواشناسی در ایران

تاریخچه هواشناسی در ایران

مطالعهٔ و بررسی جو همیشه مورد نظر دانشمندان ایرانی بوده است، از این رو خیلی از دانشمندان نجوم در آثار خود بخشی را به مسائل جوی اختصاص داده اند.

مطالعهٔ و بررسی جو همیشه مورد نظر دانشمندان ایرانی بوده است، از این رو خیلی از دانشمندان نجوم در آثار خود بخشی را به مسائل جوی اختصاص داده اند. محمد بن ذکریای رازی، ابن سینا، حکیم عمر خیام، ابوریحان بیرونی و انوری شاعر معروف از شخصیتها و دانشمندان ایرانی بوده اند که پیرامون پدیده های جوی مطالبی در آثار خود به یادگار گذاشته اند.

فعالیتهای منظم هواشناسی اولین بار با اندازه گیری عناصر جوی توسط سفارتخانه های انگلیس و روس در تهران و مناطق نفت خیز جنوب کشور شروع شد که این اطلاعات صرفاً به بایگانی کشورهای مربوطه منتقل شده و احتمالاً در برنامه های تحقیقاتی آنها مورد استفاده ویژه قرارگرفته است. درس هواشناسی در سال ۱۲۹۸ در برنامه درسی مدرسه برزگران منظور شد که این درس توسط معلمان فرانسوی تدریس می شد و در همان محل اولین سکوی هواشناسی احداث شد که در آن دمای هوا و رطوبت نسبی و میزان بارندگی اندازه گیری می گردید. این ایستگاه در سال ۱۳۰۸ کامل شد و اکثر عناصر جوی را دیده بانی می کرد بتدریج در اثر نیاز شدید بخشهای کشاورزی و آبیاری تعدادی ایستگاه نیز بر حسب ضرورت در نقاط مختلف کشور تأسیس گردید که مسؤولیت آن با بنگاه مستقل آبیاری وابسته به وزارت کشاورزی وقت بود. بعد از جنگ جهانی دوم نیروهای متفقین برای سلامت پرواز هواپیماهـای خودی واحد کوچک هواشناسی دایر کردند که نیازهــــای هواشناسی بخش هواپیمایی آنها را تأمین می کرد در ایــــن زمان بنگاه مستقل آبیاری وزارت کشاورزی اقدام به تربیت یک گروه دیده بان هواشناس نمود که این دیده بانان در سال ۱۳۲۷ فارغ التحصیل و در ایستگاه های هواشناسی مشغول به کار شدند. هواپیمایی کشوری نیز به علت نیاز به اطلاعات جوی در فرودگاههای کشور اقدام به تأسیس ایستگاههای هواشناسی کرد. در اثر نیاز شدید برنامه ریزان به آمار و اطلاعات اقلیمی از نواحی مختلف کشور و ناهماهنگی در تأسیس ایستگاههای هواشناسی که توسط بخشهای مختلف ایجاد می شد مسؤولان وقت، تأسیس یک واحد هواشناسی مستقل در کشور را ضروری دانسته و در سال ۱۳۳۴ شمسی اداره کل هواشناسی کشور وابسته به وزارت راه تأسیس شد. این اداره کل بعدها بصورت سازمانی مستقل زیر نظر وزارت جنگ قرار گرفت که بعد از انقلاب اسلامی مجدداً زیر نظارت وزارت راه و ترابری درآمد در هنگام تشکیل اداره کل هواشناسی در سال ۱۳۳۴ تمامی ایستگاههای هواشناسی که توسط بخشهای مختلف تأسیس شده بودند به این اداره کل واگذار شد. ایستگاههای واگذارشده از نوع سینوپتیک، اقلیم شناسی و باران سنجی بودند که هریک دیده بانی های مربوط بخود را انجام می دادند. در آن زمان تعداد ایستگاههای سینوپتیک ۳۴ و اقلیم شناسی ۱۰۷ و باران سنجی ۱۶۰ بود. گسترش ایستگاههای هواشناسی و توسعه شبکه آن پس از انقلاب اسلامی شتاب بیشتری پیدا کرده است. در سال ۱۳۳۸ هوا شناسی ایران بعنوان یکصد و سومین عضو سازمان هواشناسی جهانی به عضویت این سازمان جهانی درآمد.

سازمان هواشناسی کشور قبل از انقلاب ببیشتر درخدمت حمل و نقل هوایی و صنعت هواپیمایی بود و به مسائل هواشناسی کاربردی کمتر توجه می شد ولی پس از انقلاب اسلامی و با تعیین کشاورزی بعنوان محور اصلی فعالیتهای اقتصادی کشور، این سازمان نیز خدمات خود را به سمت کشاورزی متوجه کرد و امروزه توسعه ایستگاهها و بهبود سیستم آمار هواشناسی کشور در جهت ارائه خدمات به بخشهای تحقیقاتی کشاورزی، دامداری، آبیاری و غیره گرایش دارد. امر تحقیقات بعنوان بخشی از فعالیتهای مستمر این سازمان بدون استفاده از کامپیوتر و اصلاح روشهای جمع آوری و بایگانی آمار میسر نبوده و لذا از سال ۱۳۶۲ سعی شد با تجهیز مرکز کامپیوتر سازمان به یکی از پیشرفته ترین کامپیوترهای موجود در جهان و با تبدیل نقشه ها و گرافها بصورت میکروفیلم، مجموعه این مدارک بتواند پژوهشگران را در دسترسی سریع به اطلاعات یاری کند.

همچنین مراکز تحقیقاتی سازمان با تشویق کارشناسان و محققان هواشناسی توانسته است مجموعه ای از ۱۳۲ اثر از ترجمه و تألیف ارائه نماید که به تدریج چاپ و منتشر می گردد، با توجه اهمیت ارتباطات در هواشناسی، شبکه ایستگاههای سینوپتیک کشور با مجهز شدن به دستگاههای بی سیم S S B (اس – اس – بی) و برقراری خطوط تلکس در مراکز مناطق تقویت شد و کلیه اطلاعات جوی از ۱۶۰ ایستگاه سینوپتیک به طور همزمان ساعت به ساعت در مرکز مخابرات تهران جمع آوری می شود بصورت بلادرنگ و یا بصورت آمار در اختیار مرکز پیش بینی و مرکز خدمات کامـپیوتری سـازمان قرار می گیرد. کارشناسان مرکز کامـپیوتر بـا توجــــه به دستورالعملهـــا و اسـتانداردهــــای بین المللی در چند مرحله کار کنترل کیفی و کمی اطلاعات رسیده را به صورت دستی و کامپیوتری انجام می دهند و نتایج را روی نوار و دیسک های کامپیوتری منتقل می کنند.

مرکز پیش بینی تهران با دریافت اطلاعات ساعت به ساعت جوّی کلیه کشورهای خاورمیانه، اروپا و آسیا و جمع آوری همزمان اطلاعات از ایستگاههای هواشناسی سینوپتیک داخل کشور روزانه چندین نقشه هواشناسی در سطوح مختلف جوّ تهیه و پیش بینی های لازم را صادر می کند. مرکز اخطاریه های ویژه پیش بینی تهران که از چند سال قبل دایر شده است پیش آگهی و اخطاریه های لازم را در مورد وقوع طوفان، سیل، سرمای شدید و ناگهانی، بروز آفات کشاورزی و غیره تهیه می کند و به سازمانها و نهادهای ذیربط ارسال می دارد.

در کنار فعالیتهای تحقیقاتی سازمان، مرکز آموزش عالی هواشناسی و علوم جوّ توانسته است در پنج سال گذشته در ۱۴ دوره آموزشی دانشجویان و کارمندان را در سطوح فوق دیپلم، لیسانس و بالاتر آموزش دهد که این آموزشها چه بصورت بازآموزی و چه بشکل دوره های تخصصی دیپلمه ها و لیسانسیه های تازه استخدام توانسته است در بالابردن کیفیت علمی امور هواشناسی مؤثر باشد.

از نظر آموزشهای بین المللی و شرکت در سمینارها و اجلاسیه های تخصصی، سازمان بسیار فعال بوده و در چند سال اخیر تعداد زیادی از کارشناسان سازمان برای شرکت در دوره ها و سمینارهای آموزشی به خارج از کشور مسافرت کرده اند. در این راستا تعداد زیادی از متخصصان هواشناسی تا کنون در دوره های آموزشی که در سایر کشورها توسط سازمان هواشناسی ترتیب داده شده است شرکت کرده اند.

کتابخانه سازمان هواشناسی کشور با حدود ده هزار جلد کتاب و ۶۲ عنوان مجله علمی و تخصصی، کتب منتشره سازمان هواشناسی جهانی را مرتباً دریافت می کند و در دسترس کارشناسان خود قرار می دهد.

هواشناسی کشاورزی

هوا شناسی کشاورزی یکی از علوم هواشناسی است، این علم از تأثیر متقابل عوامل هواشناسی و کشاورزی اعم از باغبانی و دامپروری بحث می نماید. هدف این علم کشف و تعریت اثرها و لذا کاربرد دانش جو در استفاده از کشاورزی عملی است.

 هوا شناسی کشاورزی یکی از علوم هواشناسی است، این علم از تأثیر متقابل عوامل هواشناسی و کشاورزی اعم از باغبانی و دامپروری بحث می نماید. هدف این علم کشف و تعریف اثرها و لذا کاربرد دانش جو در استفاده از کشاورزی عملی است. میدان عمل این علم از پایین ترین لایهٔ خاک که ریشهٔ گیاه درآن قرار دارد تا لایهٔ هوایی که در نزدیکی سطح زمین است و در آن محصولات زراعی و درختان میوه می رویند و حیوانات زندگی می کنند و دارای بالاترین اهمیت از نظر بیولوژی کشاورزی است، گسترش می یابد.

 

اهداف هواشناسی کشاورزی:

• هواشناسی کشاورزی و رابطهٔ آن با سایر علوم

• اهمیت وضع جوی و آب وهوایی و تولیدات کشاورزی نوین

• لزوم تنظیم سیستم زراعی با عوامل محیطی هواشناسی کشاورزی و وضع خاک

• اهمیت آمار وضع جوی و آب وهوا در تعیین نیازهای آبیاری محصولات کشاورزی به تاریخ

کشت آنها، کود دادن، کنترل آفات و بیماری های گیاهی

وظیفهٔ هواشناسی کشاورزی:

وظیف اصلی هواشناسی کشاورزی عبارت است ازتقویت تولیدات کشاورزی و حیوانی به منظور تطبیق کلیه عملیات زراعی با ویژگی های شرایط جوی و در نتیجه استفاده از منابع اقلیمی به بهترین وجه می باشد.

علوم مرتبط با هواشناسی:

• فنولوژی: که مراحل رویشی گیاه و نمو سیکلها یا چرخه بیولوژیکی محصولات زراعی -آفات-بیولوژی کشاورزی: که عکس العمل گیاهان نسبت به شرایط فیزیکی محیط است.

• آگرونومی: نقش فنون کشاورزی در اصلاح شرایط رویشی و اکولوژی بحث می کند.

• پدولوژی: که از رژیم هیدروترمال (آبی و حرارتی) خاک بحث می شود

• جغرافیای کشاورزی: که ناحه بندی اقلیمی استفاده از داده ههای هواشناسی بحث می کند

اهمیت آمار وضع جوی آب وهوا در تعیین نیازهای آبیاری: تعداد دفعات آبیاری ومیزان آنها بستگی به نیازهای اکولوژی و فیزیولوژیکی محصولات دارد. نیازهای آبیاری را در فصول مختلف را می توان با اندازه گیری تبخیر و تعرق بلقوه ارتباط دارد تعیین نمود. آبیاری برای تنظیم دمای سطح خاک و دمای لایهٔ هوای بالای آن و برای اجتناب از گرم شدن بیش از اندازهٔ ریشه ها و برگ ها استفاده می شود، آبیاری باید زمانی انجام شود که هوا نسبتاً آرام بوده و اغلب در هنگام شب انجام می شود زیرا هوای گرم و حرکت شدید و متلاطم هوا و تشعشع شدید، اتلاف آب را از طریق تبخیر تشدید می نماید. ثبت دقیق پارامترهای هواشناسی در طی دوره های قبل از آبیاری و همچنین در فواصل بین آبیاری ها صورت گیرد. تأثیر وضع جوی بر روی تاریخ کاشت: دوره های بحرانی یک نوع گیاه، توزیع ناحیه ای آن نوع را تعیین می نمیاید. هر یک از گیاهان در کد ژنتیک خود دارای آستانه های تحمل نسبت به مقادیر گرمایی انتهایی و ابتدایی مقدار معینی از رطوبت می باشند. اپتیمم بیولوژیکی بین این مقدار ابتدایی و انتهایی قرار دارد. رژیم حرارتی و رطوبتی خاک ها در طی دوره برداشت محصول و تکامل مراحل اولیه فنولوژیکی بر روی قدرت حیاتی گیاه در تمام دورهٔ رویشی تأثیر می گذارد. پژوهش ها تحت شرایط مصنوعی یا طبیعی در مورد پیش بینی رشد و نمو اندام ها، تحت تأثیر درجات مختلف استرس انجام شده توسط عوامل هواشناسی و همچنین اثرات جمعی وضع جوی بر رشد و نمو و قابلیت محصول دهی نباتات و قدرت تولیدی حیوانات متمرکز بوده اند. با در نظر گرفتن اثر شدید عوامل اقلیمی بر گیاهان و حیوانات انتظار می رود که کشاورزی نوین بتواند ارقام جدید گیاهان و نژادهاای انتخابی حیوانات را به بهترین وجهی که با محیط مطابقت داشته باشند تولید کند. تأثیر بارندگی –وضع دائمی خاک و وجود آفتها در آن-ارزیابی سال های بارانی و خشک همه تحت تأثیر مستقیم غیر مستقیم اقلیم هستند.

لزوم تنظیم سیستم زراعی با عوامل محیطی هواشناسی کشاورزی و وضع خاک

تحقیقات هواشناسی، انجام ارزیابی های کیفی و کمی دربارهٔ تغییرات اقلیمی مربوط به فعالیت های بشر و لذا بررسی و کنترل فرآیند تلفیقی سیستم های اکولوژیکی و کشاورزی در محیط طبیعی بر مبنای علمی و در نتیجه اجتناب از مقادیر و ناهماهنگی های بسیار مضر می باشد. از بین بردن جنگل ها تعادل طبیعت و آب و هوا را از بین می برد. عواقب خشکسالی، سیلاب، از بین بردن حیوانات، فرسایش و غیره از نظر اکولوژیکی کشاورزی، به طور کلی سبب منتها درجه تسهیل در ایجاد سیستم اگولوژی می گردد. تنوع انواع نژادهای جدید محصولات زراعی و دامی کشت یک نوع محصول سبب وارد آوردن زیان های شدید می گردد. وجود اینورژنهای (وارونگی دما) درجه حرارت در زمین های پست اهمیت زیادی در توزیع گیاهان در این نوع حوزه ها و نیز پراکنده گی عمومی گیاهان روی دانه ها می باشد که ممکن است در ته گودال ها در زمستان موجب سرمازدگی گردد لذاکاشتن محصولات زراعی مقاوم مؤثر است.

اهمیت وضع جوی و آب و هوایی در تولیدات کشاورزی نوین

یکی از وسائل مهم افزایش محصولات کشاورزی، انطباق تکنولوژی با پارامترهای اقلیمی خاص در نواحی کشت می باشد. دانستن وضع جوی و اقلیمی و تغییرات دوره ای سالانه و چند ساله پدیده های هواشناسی و انحرافات آنها از مقدار عادی از جمله نیازهای عمده در کشاورزی مدرن است. در هر مرحله از رشد ونمو و توسعه، موجودات زنده تحت تاثیرشرایط محیط قرار می گیرند. وضع جوی بر روی محصولات کشاورزی قبل و بعد از کشت و در دورهٔ رشد و نمو و دورهٔ رسیدن و زمان برداشت محصول و حتی در مدت انبار کردن تأثیر می نماید. عملیات بعد از عملیات محصول از قبیل خشک کردن بذرهای میوه ها سبزیجات و سایر محصولات کشاورزی انبار شده تحت تأثیر وضع جوی قرار می گیرد. وضع جوی در تغذیه و رشد و نمو و سلامتی و قدرت باروزی حیوانات و همچنین در توزیع جغرافیایی آنها مؤثر است. وضع جوی علاوه بر اثر مستقیم بر روی حیوانات به طور غیر مستقیم از طریق علف هایی که حیوانات تغذیه می کنند و خاکی که روی آن زیست می کنند بر روی آنها تأثیر دارند. شرایط جوی نه نتها در سیکل یا دورهٔ توسعه و رشد ونمو آفات وبیماری ها اثر دارد بلکه در اقدامات کنترل کننده آنها نیز مؤثرند. بدین ترتیب پراکندگی آفت کش ها و حشره کش ها بستگی به تشعشع خورشید و بارندگی و باد و... دارد. توزیع منطقه ای و برنامه ریزی و احداث ساختمان هایی که برای حیوانات وگیاهان طرح ریزی شده یا برای ذخیرهٔ تولیدات کشاورزی در نظر گرفته شده است بایستی هماهنگی کامل با شرایط اقلیمی داشته باشد. در پاییزهای خشک بدون باران، هر نوع تأخیر در کاشت گندم متحمل خسارات کمتری در مقایسه با وضع اپتیمم نسبت به خسارتی که احتمالاً در پاییزهای سرد و مرطوب به محصول وارد می شود دارد. کاشت گندم بعد از برداشت محصول ذرت های دیررس هیبرید در پاییزهای تؤام با بارندگی های فراوان باعث تنزل قابل ملاحظهٔ عملکرد وحتی از بین رفتن کامل آن خواهد شد.

هواشناسی سینوپتیکی

در پدیده‌های هواشناسی که در مقیاس سینوپتیکی رخ می‌دهد، بررسی وضعیت جوی مناطق خیلی وسیعی که حتی در بعضی حالات تمام نیمکره زمین را در بر می‌گیرد لازم و ضروری است.

در پدیده‌های هواشناسی که در مقیاس سینوپتیکی رخ می‌دهد، بررسی وضعیت جوی مناطق خیلی وسیعی که حتی در بعضی حالات تمام نیمکره زمین را در بر می‌گیرد لازم و ضروری است. در این زمینه از هواشناسی بیشترین بهره گیری از نقشه‌های سینوپتیکی انجام می‌شود.

 

● شبکه ایستگاههای دیده بانی

برای رفع احتیاجات پیش بینی هواشناسی، شبکه ایستگاههای دیده بانی تأسیس شده است، که قسمتهای زیادی از سطح زمین را در بر می‌گیرد. برای مطالعه وضعیت جوی در مقیاس سینوپتیکی لازم است که دیده بانیهای از ایستگاههای هواشناسی به تعداد زیاد، بطور همزمان و در فواصل زمانی منظم دریافت شوند. این ایستگاهها ممکن است در روی خشکی بیش از ۱۰۰ کیلومتر از همدیگر فاصله داشته باشند، ولی در روی اقیانوسها این فاصله به مراتب خیلی بیشتر است. با روش سینوپتیکی تنها الگوهای کلی بدست می‌آیند، ولی بیشتر الگوهایی که مورد توجه است از فواصل بین ایستگاهها به مراتب بزرگتر است. موفقیت این روش به مهارت دیده بانان در تهیه گزارشات به موقع و معرف شرایط دقیق جوی بستگی دارد.

● انواع نقشه‌های سینوپتیکی

تنها راه پیگیری وضعیت جوی در روی مناطق بسیار وسیع از سطح کره زمین ثبت این اطلاعت در روی نقشه‌ای خلاصه می‌باشد. بعضی از عوامل وضعیت جوی را می‌توان با مقادیر عددی بیان کرد و آنها را بصورت اعداد پلات نمود. این عوامل شامل فشار، درجه حرارت، درجه حرارت نقطه اشباع و غیره است. برای سایر عوامل جوی نظیر ابر و انواع ریزشهای جوی علائم قراردادی بکار می‌رود. چنین نقشه‌ای برای زمان و منطقه مشخصی "نقشه سینوپتیک" نامیده می‌شود. این نقشه‌ها در سطح زمین بر مبنای دیده‌بانیهای هواشناسی دیده‌بانان در سطح زمین با استفاده از ادوات سطح زمین پایه گذاری می‌شود.

● توده‌های هوا

معمولاً نقشه‌های سینوپتیکی مناطق وسیعی مشخص می‌کند که در آنها هوا دارای خصوصیات مشابهی است. چنین جرمی از هوا سطح به سطح از نظر درجه حرارت و محتوای رطوبت در فواصل افقی زیادی یکسان است، این جرم عظیم از هوا را توده هوا می‌نامند. قسمتی از سطح کره زمین که در آن توده هوایی استقرار می‌یابد و به تدریج خصوصیات ویژه آن سطح را دریافت می‌دارد، منبع توده هوا نامیده می‌شود.

● جبهه‌ها

در فاصله بین دو توده هوا منطقه‌ای بنام منطقه انتقال وجود دارد. در این منطقه مشخصه‌های یک توده هوا بتدریج به مشخصه‌های توده دیگر تغییر می‌یابد. این ناحیه را منطقه جبهه‌ای می‌نامند. اغلب کلمه جبهه برای توصیف چنین ناحیه‌ای بر روی نقشه‌های سینوپتیک بکار می‌رود. هیچ دو جبهه‌ای کاملاً شبیه به هم نیستند.

 

● کم فشارهای جبهه‌ای

قطاع گرم مختلط در کم فشارها از مشخصه‌های نسبتاً عادی نقشه‌های سینوپتیکی در نواحی برون حاره‌ای می‌باشد. لکن موج کم فشار ایده آل بایستی صرفاً به عنوان مدل در نظر گرفته شود. در عمل هیچ دو کم فشار جبهه‌ای دقیقاً مشابه یکدیگر نیستند، اگر چه اکثراً آنها دارای بعضی از خصوصیات این نوع مدل هستند.

● اثرات کوهستان بر روی کم فشارهای جبهه‌ای

جبهه‌های همراه با کم فشارهای جبهه ای ممکن است بطور قابل ملاحظه‌ای توسط تأثیر کوهستانها تعدیل شوند. به ویژه تمایل به ضعیف شدن بادها و صافی آسمان وضعیتی است که در پشت موانع کوهستانی باعث تعدیل توده‌های هوا می‌شود. بنابراین در فصل تابستان هوا در طرف پشت کوهستان تمایل دارد گرمتر از هوای نواحی مجاور خود باشد. برعکس در فصل زمستان در همین ناحیه هوا نسبت به هوای اطراف خود سردتر است. بدین ترتیب توده‌های هوایی جدید و محلی بدین شکل بوجود می‌آیند. به هر صورت هر مانع کوهستانی بر حرکت جبهه اثر می‌گذارد.

● کم فشارهای بدون جبهه

کم فشارهای بدون جبهه بطور اصلی بر دو نوع کم فشارهای حرارتی و کم فشارهای کوهستانی تقسیم می‌شوند. کم فشارهای حرارتی همراه با گرم شدن سطح زمین یا ناپایداری عمودی می‌باشند و حال آنکه کم فشارهای کوهستانی در پشت دامنه‌های کوهستانی تشکیل می‌شوند. لایه‌های جو نزدیک سطح زمین در معرض نامساوی گرم شدن قرار می‌گیرند، این موضوع به مقدار زیاد به توزیع نواحی خشکی و دریا مربوط می‌شود و در نتیجه نواحی گرمتر تمایل دارند جزء مناطق کم فشار باشند.

هواشناسی ژئوفیزیک

آژانس هواشناسی و ژئوفیزیک مسئول بررسی مسائل هواشناسی و ژئوفیزیک است. در سال ۱۹۹۳ مجموعاً ۱۱۴ ایستگاه هواشناسی، ۲۸ ایستگاه بررسی‌های ژئوفیزیک، ۱۶ واحد بررسی‌های آب و هواشناسی، ۵۰۳۸ پست اندازه‌گیری باران، ۱۷۳ واحد بررسی تبخیر آب و نیز ۱۵ ایستگاه سنجش آلودگی محیط زیست، در اندونزی فعال بوده است.

دشواری های هواشناسی

هواشناسی تاریخچه ای طولانی دارد ولی نخستین کنگره سازمان بین المللی هواشناسی در سال ۱۸۷۹ تشکیل شد تا آغازی باشد بر پیش بینی مدرن آنچه زمین و آسمان در روزهای آینده آبستن هستند.

● گفت وگو با مهندس افسانه تقی پور رئیس بانک اطلاعات سازمان هواشناسی کشور

بشر اولیه باید هوا را می شناخت تا بداند زمان شخم زمین چه موقع فرا می رسد یا باید باد را می شناخت تا بتواند بر پهنه دریا، بادبان برافرازد. اما انسان امروز علاوه بر این دغدغه ها، برای هزاران دغدغه دیگر باید هوا را بشناسد تا حداقل خفه نشود از بی هوایی.

هواشناسی تاریخچه ای طولانی دارد ولی نخستین کنگره سازمان بین المللی هواشناسی در سال ۱۸۷۹ تشکیل شد تا آغازی باشد بر پیش بینی مدرن آنچه زمین و آسمان در روزهای آینده آبستن هستند. ایران نیز در سال ۱۳۰۸ خورشیدی تاریخ واقعی هواشناسی نوین خود را آغاز کرده، هر چند پیش از آن فعالیت هایی صورت گرفته بود ولی این مدرسه عالی فلاحت بود که به نخستین ایستگاه هواشناسی مجهز تبدیل شد و در سال، ۱۳۳۱ سازمان هواشناسی کشور با تصویب هیأت دولت وقت به وجود آمد.

دکتر پرامانیک، رئیس سابق تشکیلات هواشناسی هندوستان اولین کارشناسی بود که در سال ۱۳۳۴ وارد ایران شد تا ما نیز به این جرگه جهانی بپیوندیم. هر چند قرن ها پیش افرادی چون بوعلی سینا و خیام در بررسی وضعیت ابرها و آسمان تبحر داشتند و امروز نسلی جدید... .

شاید باورش سخت باشد ولی واقعیتی وجود دارد که نمی توان آن را انکار کرد. افسانه تقی پور روزهایی را به خاطر می آورد که در اوج ۸ سال دفاع مقدس چگونه او و دوستانش با دستان خالی تلاش کردند تا آخرین پیش بینی وضعیت آب و هوا را در اختیار فرماندهان جنگ برای طراحی ایده های تدافعی یا تهاجمی قرار دهند.

● امکانات در حد صفر بود ولی این جدال نابرابر باید به نوعی هدایت می شد او می گوید: «روزهای سختی بود... ولی گذشت.» اولین سؤالم بازگشت به گذشته است. در زمان جنگ چه اتفاقاتی افتاد که احساس می کنید پس از آن حرفه ا ی تر شدید؟!

روزهای عجیبی بود. قبل از انقلاب، آمریکا تجهیزاتی برای رصد کردن ماهواره ها در ایران در اختیار داشت ولی با پیروزی انقلاب و رفتن آنها این دستگاه ها عملاً بلااستفاده ماند. با شروع جنگ از ما دعوت کردند تا تصاویر ماهواره ای را تحلیل کنیم چون برای اتاق جنگ بسیار مهم بود که از وضعیت جوی اطلاع داشته باشد. پیش بینی شرایطی چون انواع توفان ها و باران با برنامه ریزی طرح ها و حملات نظامی ارتباط مستقیم داشت.

به همین دلیل شرایط کار ما کاملاً حساس بود. در ابتدا دیده بان ها جایگاه را حفظ می کردند و وظیفه داشتند براساس اطلاعات و مشاهدات بصری اوضاع را تحلیل کنند. بعضی ها هم آنقدر مقاومت می کردند و در پایگاه می ماندند تا شهید شوند. اما مشکلی که وجود داشت فاصله زمانی میان دیده بانی و مخابره اطلاعات بود. در چنین شرایطی تصمیم گرفته شد از تصاویر ماهواره ای کمک بگیریم. در منطقه ای به نام مردآباد، اطراف کرج، ساختمانی قرار داشت که تپه ها آن را احاطه کرده بودند. از همان جا کار تحلیل و پیش بینی وضعیت جوی را انجام می دادیم و در اختیار فرماندهان می گذاشتیم.»

● در این میان نیروی هوایی هم حتماً باید بر طبق اطلاعاتی که شما ارائه می کردید وارد مبارزه می شد؟

دقیقاً. الان تکنولوژی باعث شده که هواپیماها بدون دیدن باند نیز بتوانند فرود آینده ولی مسائل دیگری نیز وجود دارند. به طور مثال ابرهای کومولی فرم که ابرهای درشت و سفید کلم مانند هستند می توانند برای هواپیماها خطرساز شوند. در این شرایط هواپیما یا باید از زیر ابرها رد شود یا بالای آن. اطلاعاتی که در اختیار نیروی هوایی می گذاشتیم آنها را در انجام موفق عملیات یاری می کرد. توجه داشته باشید که امکانات ما در زمان جنگ محدود بود و انواع تحریم ها نیز کار را دشوارتر می کرد. به همین دلیل در بطن مشکلات رشد کرده و توانستیم خود ساخته شویم. جنگ، صنعت هواشناسی ما را به سمت نوعی خوداتکایی سوق داد.

بررسی ها نشان می دهد علاقه مخاطبان به دانستن تغییرات آب و هوایی در روزهای پیش رو افزایش یافته و حتی مردم عادی نیز با دقت آن را پیگیری می کنند.

● اما گاه تناقض هایی در پیش بینی ها با آنچه عملاً اتفاق می افتد دیده می شود که با توجه به پیشرفت های به دست آمده در این حوزه تعجب برانگیز است؟

نمی شود به همین راحتی قضاوت کرد. بحث تغییرات آب و هوایی دارای گستره وسیع از مقیاس های کوچک تا جهانی است و همچنین اثرات بسیاری، از تأثیرات بر زندگی روزمره بشر گرفته تا روابط جهانی را شامل می شود. به همین دلیل همیشه نظرات متعدد و متفاوتی از سوی منابع کارشناسی ارائه می شود اما اکثراً در مورد پدیده هایی چون تغییر کاربری زمین، انتشار گازهای گلخانه ای، وضعیت لایه ازن، ذوب یخچال ها و ... هم عقیده هستند.

اثرات این عوامل می تواند به صورت های متعدد چون خشکسالی، جاری شدن سیل، توفان های شدید، طغیان آفات نباتی، هجوم ملخ ها و غیره ظاهر شود. برای مثال گازهای گلخانه ای مانند CO۲ و H۲O سبب افزایش دما، به ویژه دماهای کمینه (حداقل) شده و در نهایت ذوب یخچال ها، بالا آمدن سطح آب دریاها و زیر آب رفتن بخشی از جزایر و خشکی ها را به دنبال دارد. البته در این ارتباط پیش بینی هایی نیز انجام می گیرد.

● الان جایگاه ما کجاست؟ چقدر می توان به صحت اطلاعات ارائه شده از سوی مراکز هواشناسی داخلی اطمینان داشت؟

طبق یک اصل جهانی تمام کشورها پیرامون وضعیت هوا با همسایگان خود در ارتباط هستند. طبق استانداردهای جهانی هر منطقه با در نظر گرفتن تمام پارامترهایی که باید دیده بانی شوند اطلاعات را متمرکز می کنند. ایران در منطقه ۲ قرار دارد و به نوعی محور جمع آوری و ارائه اطلاعات کشورهای همسایه است. در زمان جنگ تحمیلی به دلیل مسائل امنیتی اخبار جوی مخابره نمی شد. اکنون اوضاع با گذشته تفاوت کرده. همه از هواشناسی آمار می گیرند. در سدسازی، کشاورزی و حتی آبیاری.

برای مثال مقاومت سد براساس داده های آماری ما از لحاظ وضعیت آب و هوای منطقه طراحی می شود و یا دانستن دمای حداقل با نوع سیمان به کار رفته در ارتباط است. اکنون فعالیت های بسیار خوبی انجام می شود که مهمترین ویژگی آن گستردگی حوزه های خواهان اطلاعات آب و هوایی در کنار افزایش ضریب اطمینان است.

● قبل از شروع گفت وگو به نکته ای اشاره کردید و آن نقش سازمان هواشناسی در تصمیم گیری های قضایی بود؟

در این مورد باید با مثال حرف بزنم. فرض کنید دو کارگر در ساختمان نیمه کاره ای خوابیده اند. باد مقطعی وزیدن می گیرد و به اصابت جسمی بر سر یکی از دو کارگر منجر می شود که در نهایت فوت می کند نفر دوم هیچ شاهدی برای اثبات بی تقصیری خود در این اتفاق ندارد. در چنین شرایطی مراجع قضایی با استعلام از سازمان هواشناسی صحت و سقم وزش باد شدید در خلال ساعت از فلان شب را استعلام می کنند. بدیهی است که اظهارنظر ما حتی در وضعیت بیمه فرد فوت شده نیز مؤثر است.

یعنی می خواهید ما را متوجه نقش فعالیت حوزه خود در افزایش بهره وری و سلامت جامعه کنید؟

می توانم ثابت کنم هر حرکت جامعه در ارتباطی مستقیم با اقلیم شناسی آن جامعه قرار دارد. حرکت کشتی ها، وضعیت بنادر، پرواز هواپیماها و ... هواشناسی می تواند در بهینه سازی هر جامعه مؤثر باشد. ما شورای پژوهش داریم که برای بهبود اوضاع تحقیق می کند. سند ملی داریم و کسی نمی تواند بدون مشورت وارد حوزه ای شود. هر چند پیش بینی کاری دشوار است. تنوع اقلیمی در کشور ما و وجود رشته کوه های مختلف در کنار ۴ فصل بودن محیط فرایند پیش بینی را مشکل می کند ولی با تمام اینها در حد مطلوبی از استانداردهای جهانی به سر می بریم. کشوری مانند انگلستان یا کشورهای اروپایی آب و هوای یکنواختی دارند اما شرایط ما کاملاً متفاوت است.

● شما نماینده بانوان سازمان هواشناسی در وزارت راه و ترابری نیز هستید. آیا تفکری به نام مردانه بودن این کار مانع فعالیت شما و همکارانتان نشده است؟

زنان در سازمان هواشناسی نقش بسیار پررنگی دارند. فعالیت هایی چون تلاش در عرصه های تخصصی و مدیریت پروژه ای و شرکت در کنفرانس ها و کارگاه های آموزش داخلی و خارجی از زنان وزنه های قابل اعتنایی در عرصه هواشناسی ساخته. حدود ۳۸ درصد کارکنان سازمان، خانم ها هستند که ۹۴ نفر آنها در رده های کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکترا فعالیت دارند. هفت نفر از ۱۶ نفر هیأت علمی دانشگاهی نیز خانم هستند و ۱۶ نفر از بانوان سرگروه یا نماینده در کمیسیون های مختلف سازمان هواشناسی جهانی هستند.

بهتر است دوباره به تاریخ معاصر نگاه کنیم. در دوران جنگ زنان ایرانی در کنار مردان کاری کردند که خلأ تکنولوژی مدرن هواشناسی احساس نشود و این یعنی استقلال!

نظرات
نام
ایمیل (منتشر نمی‌شود) (لازم)
وبسایت
:) :( ;) :D ;)) :X :? :P :* =(( :O @};- :B /:) :S
نظر خصوصی
مشخصات شما ذخیره شود ؟ [حذف مشخصات] [شکلک ها]
کد امنیتیرفرش کد امنیتی
فروش ویژه انواع ساعت با تخفیف استثنایی

فروش ویژه انواع ساعت با تخفیف استثنایی

تلگرام آپارات نماشا  آندروید  ارسال پیام تماس با ما تبلیغات خوراک  سایت نقشه سایت فروشگاه